Analiza wyników badań wydolności beztlenowej zawodników taekwon-do

Zmierzając do pogłębienia charakterystyki stanu wytrenow
ania zawodników uprawiających Taekwon-do szczegółowej analizie poddano uzyskane wyniki badań wydolności beztlenowej z dwóch pomiarów w 1995 i 1997 roku, dotyczące wielkości pracy maksymalnej przeliczonej na kilogram masy ciała /J/kg /, wartości mocy maksymalnej /W/kg/, czasu uzyskiwania i utrzymywania mocy maksymalnej /w sekundach/ .

W sportach walki występują wysiłki o zmiennej intensywności. Zdolność do wykonywania takich wysiłków determinowana jest zarówno przez tlenowe jak i beztlenowe procesy energetyczne ( Wojcieszak 1985 ). Analiza walk sportowych /judo, zapasy, boks/ ( Wojcieszak 1985 ) oraz w Taekwon-do ( Choi, Bryl 1990, Bujak 1997, Litwiniuk, Bujak 1997) wykazała, że zawodnicy tych dyscyplin powinni charakteryzować się zdolnością do rozwijania w krótkim czasie maksymalnej mocy lub siły, zdolnością do częstego powtarzania tych wysiłków i utrzymania maksymalnej mocy przez jak najdłuższy okres.

Przyjęto, że wskaźniki – wielkość pracy maksymalnej, wartość mocy maksymalnej, czas uzyskania i utrzymania mocy maksymalnej – najwłaściwiej charakteryzują podłoże energetyczne w przypadku specyfiki wysiłków charakterystycznych w Taekwon-do (Bytniewski 1996 ).

Maksymalna moc oraz czas jej uzyskania i utrzymania określają możliwości beztlenowe - fosfagenowe a wielkość wykonanej w ciągu 30 s pracy pozwala na łączną ocenę zdolności do wysiłków beztlenowych, obejmującą również potencjał beztlenowo - mleczanowy (Wojcieszak 1985 ). Poddając analizie uzyskane wyniki pomiarów zamierzano uzyskać informacje, w jaki sposób rodzaj treningu /wielkość i struktura obciążeń treningowych/ wpływa na adaptację organizmu do wysiłków anaerobowych.

W pierwszej grupie badanych / tab.41 / zaobserwowano wzrost średniej wartości pracy maksymalnej /w J/kg/, przy jednoczesnym wzroście dyspersji poszczególnych wyników. W przy-padku średniej mocy maksymalnej zanotowano spadek wartości przy jednoczesnym wzroście rozproszenia poszczególnych wyników. Analizując średnie wartości czasu uzyskania mocy maksymalnej, zaobserwowano wzrost długości czasu przy wzroście dyspersji wyników. Średni czas utrzymania mocy maksymalnej uległ skróceniu, przy zmniejszeniu rozproszenia analizowanych wyników.

Tabela 41. Charakterystyka liczbowa wyników testu Wingate w kolejnych badaniach w I Grupie

W drugiej grupie /tab.42/ konstatujemy wzrost średniej wartości pracy maksymalnej /w J/kg/, przy jednoczesnym spadku dyspersji poszczególnych wyników. W przypadku mocy maksymalnej zanotowano minimalny spadek średniej wartości przy jednoczesnym spadku rozproszenia poszcze-gólnych wyników.

Analizując średnie wartości czasu uzyskania mocy maksymalnej zaobserwowano wzrost długości czasu pracy przy spadku dyspersji poszczególnych wyników, natomiast średni czas utrzymania mocy maksymalnej uległ wydłużeniu przy niemal identycznym rozproszeniu analizowanych wyników.

Tabela 42. Charakterystyka liczbowa wyników testu Wingate w kolejnych badaniach w II Grupie

W trzeciej grupie badanych zaobserwowano /tab.43/ wzrost średniej wartości pracy maksymalnej /w J/kg/ przy równoczesnym, ponad trzykrotnym spadku dyspersji poszczególnych wyników.W przypadku mocy maksymalnej zanotowano identyczne średnie wartości w obu badaniach, przy jednoczesnym wzroście rozproszenia wyników. Analizując średnie wartości czasu uzyskania mocy maksymalnej widać skrócenie długości czasu przy spadku dyspersji poszcze-gólnych wyników. Średni czas utrzymania mocy maksymalnej uległ niewielkiemu skróceniu przy zdecydowanym spadku rozproszenia analizowanych wyników.

Tabela 43. Charakterystyka liczbowa wyników testu Wingate w kolejnych badaniach w III Grupie

Test Wingate określa zdolność do wysiłków supramaksymalnych (Kozłowski, Nazar 1995), która zależy od charakterystyki funkcjonalnej i biochemicznej mięśni szkieletowych w oparciu o naturalną formę ruchu. Wpływ treningu na organizm można podzielić na dwie grupy (Malarecki 1981) :

• zmiany potreningowe dające się rejestrować za pomocą prostych metod badawczych /obserwacja, pomiar czasu itp./ ;
• zmiany zachodzące w narządach i tkankach, wykrycie których wymaga wnikliwych badań /zapasy glikogenu w wątrobie, pojemność minutowa serca itp/.

Przeprowadzenie badań w wystandaryzowanych warunkach labolatoryjnych posiada najbardziej wiarygodne znamiona poznania naukowego i upoważnia do wnioskowania. Jednak - najbardziej informacyjne są wskaźniki specyficzne dla danej dyscypliny czy konkurencji zarejestrowane w warunkach maksymalnie zbliżonych do startowych (Sozański 1993). Specyfika rywalizacji sportowej w Taekwon-do znacznie różni się od formy ruchu wykonywanej w teście.

Trening polegający na stosowaniu przypadkowych wysiłków jest mało efektywny, stąd konieczność obserwacji rozwoju pożądanych cech biofizycznych będących wynikiem zmian adaptacyjnych organizmu sportowca. Zauważono (Malarecki 1981), że zmiany te są naj- skuteczniejsze pod wpływem specyficznych form ćwiczeń. Zasada specyficzności treningu jest szeroko uzasadniona w oparciu o wiedzę z zakresu fizjologii i biochemii ( Bompa 1990, Kozłowski, Nazar 1995, Malarecki 1981, Naglak 1979, Płatonow, Sozański 1991, Sozański 1993, Ważny 1981, Zatoń 1990 ).

Analiza porównawcza uzyskanych wyników pomiarów wykazała :

• Wzrost średnich wskaźników pracy maksymalnej /w J/kg / podczas II badania we wszystkich grupach badanych – najniższy w grupie I, najwyższy w grupie III. W grupie I zanotowano najwyższe odchylenie jednostkowych pomiarów od wartości średniej oraz największe roz-proszenie wyników. Natomiast w grupie III uwidocznił się najniższy poziom zróżnicowania wyników pomiarów. Fakty te świadczyć mogą o zróżnicowanym wpływie obciążeń treningu o charakterze S-U-W na zawodników wysokokwalifikowanych, osiągających znaczne sukcesy sportowe, natomiast mniej zindywidualizowanym wpływie niższego wymiaru pracy TR na zawodników o skromniejszych osiągnięciach sportowych. Średnia wielkość wykonanej pracy maksymalnej w teście /w J/kg/ jest zdecydowanie najwyższa w grupie I. Mała progresja wyników w grupie I świadczyć może o zbliżaniu się organizmów ćwiczących do granicznych możliwości adaptacyjnych ustroju. Wyniki grupy I stanowić mogą wartości modelowe dla Taekwon-do choć to założenie wymaga dalszych badań na szerszej populacji. Z uwagi na specyfikę przygotowania do rywalizacji Taekwon–do i swoistości zmian adaptacyjnych być może forma testu i czas trwania nie w pełni ukazuje istotę efektów kumulatywnych realizo-wanego procesu treningu.
• Rozpatrując wyniki wartości mocy maksymalnej /w W/kg/ zauważalny jest fakt utrzymywania się średnich wartości wyników na podobnym poziomie we wszystkich grupach podczas pierwszego i drugiego badania. Najwyższą średnią wartość uzyskali zawodnicy grupy I, najniższą - grupy III. Na tej podstawie można stwierdzić, iż globalny wymiar pracy TR ma wpływ na wielkość uzyskiwanej mocy maksymalnej. Analizując dyspersję wyników w grupach zauważalna jest jej najwyższa wartość /8%/ w grupie I – tab.41. Wynika to prawdopodobnie ze zróżnicowanego wpływu obciążeń na organizm zawodników najwyższego zaawansowania podobnie jak w przypadku pracy maksymalnej. Wysoki poziom wartości mocy maksymalnej charakteryzuje zawodników osiągających sukcesy sportowe w Taekwon-do.
• Rozpatrując czasy uzyskiwania mocy maksymalnej odnotowano nieznaczne ich wydłużenie w grupie I i II, natomiast także niewielkie skrócenie w grupie III. Prawdopodobnie nastąpiło to w wyniku swoistej adaptacji organizmów do wysiłków o charakterze beztlenowym /T4 i T5/, których w wymiarze bezwzględnym najwięcej /34%/ zanotowano właśnie w grupie III. Dyspersja wyników w badaniu drugim była na podobnym poziomie, chociaż w grupie I wzrosła niemal dwukrotnie pod wpływem realizowanych obciążeń. Jednak w świetle osiąganych wyników sportowych w grupie I raczej nie ma to ujemnego wpływu na skuteczność zawodniczą.
• Porównując uzyskane wyniki pomiarów czasu utrzymania mocy maksymalnej skonstatowano jego wydłużenie aż o 2.37s - tab.42 w grupie II przy znacznym /22%/ rozproszeniu indywidualnych wyników. Cechą charakterystyczną realizowanych obciążeń w tej grupie był fakt prawie 50% udziału wysiłków o charakterze specjalnym w obciążeniu całkowitym TR. Wpływ tego typu obciążeń /S/ na adaptację organizmu jest widoczny na przykładzie grupy II przy jednoczesnym znacznym zróżnicowaniu osobniczym tych zmian. Prawdopodobnie także zawodnicy grupy II posiadali rezerwy w możliwościach dłuższego utrzymywania mocy maksymalnej, stąd tak znaczna poprawa wyników w badaniu II.

Ponieważ przeprowadzone badania mają charakter prekursorski w Taekwon-do trudno znaleźć punkt odniesienia i dokonywać porównań lub podejmować próby uogólnień. Wyniki badań zawodników judo ( Wojcieszak 1985 ) umożliwiły opracowanie norm wydolności anaerobowej judoków w skali od bardzo niskiej do bardzo wysokiej. W świetle tych danych zawodnicy Taekwon-do z grupy I posiadają wysoką i bardzo wysoką wydolność anaerobową, z grupy II – wydolność wysoką i średnią, z grupy III – wydolność średnią.

Pomimo prawie dwukrotnie wyższego obciążenia całkowitego TR w grupie I niż w grupie III nie wszystkie parametry mierzone testem Wingate uległy progresji i miały najwyższe wartości właśnie w grupie pierwszej. Uzyskiwane wyniki sportowe wydają się potwierdzać słuszność realizowanych obciążeń /ich wielkości i struktury/ charakterystycznych dla grupy I. Mimo, że na wynik sportowy wpływa wiele czynników (Czajkowski 1994, Płatonow,Sozański 1991, Sozański, Śledziewski 1995, Ulatowski 1996 ) wśród których nie wszystkie podlegają modyfikacji w procesie treningu /np. obiektywizm sędziów, otoczenie, szczęście/, to jednak rezultat rywalizacji pozostaje głównym kryterium oceny pracy trenera. Inne elementy posiadają znaczenie pomocnicze.

W przypadku specyfiki rywalizacji Taekwon-do być może nie wszystkie wyniki testu Wingate mają znaczenie strategiczne i sugerują modyfikację przebiegu procesu treningu. Pamiętać także należy o obniżaniu masy ciała przez najlepszych przed zawodami (Bujak 1997) i to wpływa zapewne na niektóre wyniki testu wśród tej grupy zawodników. Osobnicy o większej masie mięśni są w stanie rozwinąć większą moc i wykonać większą pracę podczas testu (Wojcieszak 1985).

Faktem jest najwyższy poziom wyjściowy badanych parametrów w grupie I - z wyjątkiem czasu utrzymania mocy maksymalnej co stanowi efekt adaptacji organizmu do specjalistycznych wysiłków oraz sugerować może marginalny wpływ tego czynnika na efekty rywalizacji sportowej w Taekwon-do.

Tesch i współautorzy (1980) uważają, że zawodnicy posiadający duży udział włókien szybko-kurczliwych w mięśniach są w stanie rozwinąć w krótkim czasie wysoką moc maksymalną, ale nie potrafią jej utrzymać przez długi okres czasu oraz cechuje ich duży spadek mocy. Uzyskane wyniki przeprowadzonych badań na zawodnikach Taekwon-do sugerują potwierdzenie tych założeń. W świetle przytoczonych prób interpretacji wyników koniecznym wydaje się prowadzenie dalszych badań w tym kierunku, wyniki których powinny pomóc w określeniu parametrów warunkujących powodzenie w rywalizacji a tym samym optymalizacji przebiegu szkolenia w Tae- kwon-do. Pamiętać przy tym należy, że struktura ruchu podczas testu /wysiłek na cykloergometrze/ odbiega od struktury walki, dlatego test jest niespecyficznym. Także poziom motywacji do podjęcia maksymalnego wysiłku wpływa na końcowy wynik, świadcząc także o klasie zawodnika.

Analiza wyników badań obciążeń treningowych w taekwon-do

Na podstawie analizy rozwiązań i składowych systemu szkolenia, realizowanych obciążeń tre-ningowych oraz osiąganych wyników sportowych wyodrębniono trzy grupy badanych, w których występują wyraźne różnice w strukturze treningu oraz stosowanych obciążeń treningowych uwzględniając trzy kierunki oddziaływania treningu : wszechstronny, ukierunkowany i specjalny.

W przypadku obciążeń o charakterze wszechstronnym /W/ najwyższą średnią wartość zanotowano w grupie II wynoszącą 41% TR, natomiast najniższą w grupie I - 21% TR. W grupie III obciążenia wszechstronne zajmowały 37 % TR.

Ponieważ badaniami objęto zawodników etapu treningu specjalnego, zwanego także mistrzo-wskim, zaskoczeniem było stwierdzenie aż 41 % udziału w obciążeniu składowej o charakterze wszechstronnym /W/. Literatura przedmiotu ( Sozański 1993 ) zaleca tu od 10-20 % TR tego typu obciążeń na analizowanym poziomie zawodników w treningu młodzieży. Jednak specyfika zajęć Taekwon-do /długie rozgrzewki z dużą ilością ćwiczeń gibkościowych/ powodują wzrost obciążeń o charakterze W. Także charakter przerw wypoczynkowych pomiędzy intensywną pracą /ćwiczenia gibkościowe, rozluźniające i oddechowe rejestrowane jako W/ rzutują na skonstatowany obraz struktury obciążeń w grupie II i III. Przy stosunkowo niewielkiej ilości zajęć w tygodniu /2-4/ i niewielkim rocznym wymiarze godzin treningu – średnio ok.350 h daje to obraz budowy treningu S-W-U. Także wysoki wynik obciążeń o oddziaływaniu podtrzymującym /T1/ - wynoszącym średnio dla grupy II i III 26% TR /tab.33/, będących w zasadzie bodźcami progowymi (Malarecki 1981) nie powoduje adaptacji organizmu do specyficznych wymagań związanych z rywalizacją sportową w Taekwon-do. Potwierdzają to także wyniki testu Wingate.

Analiza strukturalna obciążeń o charakterze ukierunkowanym /U/ kształtujących funkcjonalne mechanizmy specjalistycznych wysiłków (Sozański, Śledziewski 1995), wykazała znaczne różnice ich średnich wielkości w poszczególnych grupach. W grupie I średnie obciążenia o charakterze ukierunkowanym wynosiły 33% TR, w grupie III – 18% TR natomiast w grupie II tylko 11% TR. Wielkości obciążeń o charakterze ukierunkowanym / U / zalecane w literaturze ( Sozański 1993 ) wynoszą od 25-40% TR.

Taki obraz obciążeń U w grupach II i III wynika przede wszystkim z celu, któremu pod-porządkowany był proces treningu. Pokonywanie własnej słabości,cyzelowanie technik, możliwości odreagowania napięć i stresów dnia codziennego, podnoszenie sprawności fizycznej, nabywanie utylitarnych umiejętności – to tylko niektóre idee przyświecające tym treningom. Udział w ry-walizacji sportowej traktowano jako część składową rozwoju na drodze Taekwon-do i nie najważniejszą.

Analiza obc