Obciążenia treningowe podczas bezpośredniego przygotowania startowego w taekwon-do

Wstęp

Proces treningowy realizowany we wszystkich dyscyplinach sportu podporządkowany jest celowi głównemu – osiągnięciu najlepszego wyniku podczas zawodów. W zasadzie proces ten jest jednym ciągiem przygotowań do rywalizacji sportowej. Rezerw wzrostu wytrenowania (Płatonow, Sozański 1991) należy szukać w doskonaleniu cech jakościowych treningu, wiązaniu jego struktury i treści, ciągłym rozwijaniu wiedzy o zasadach kształtowania mistrzostwa w dyscyplinie i naukowym rozpoznawaniu indywidualnych możliwości adaptacyjnych zawodników. Jak dowiodły wyniki badań (Sozański 1986) wielkość, rodzaj i struktura obciążeń treningowych warunkuje kształtowanie się formy sportowej, a tym samym poziom uzyskiwanych wyników. Dlatego też szczególną wagę przywiązuje się do struktury okresu startowego, a zwłaszcza specjalnie wydzielonego podokresu przygotowania do głównej imprezy zwanego bezpośrednim przygotowaniem startowym. Podokres ten ma na celu (Naglak 1991, Płatonow, Sozański 1991, Ważny 1994) :

• adaptację do warunków zawodów (czas, miejsce, warunki itp.),
• doskonalenie sprawności specjalnej i nawyków techniczno-taktycznych, pełną mobilizację potencjalnych możliwości zawodnika,
• wytworzenie pozytywnego nastawienia na osiągnięcie jak najlepszego wyniku.

W strukturze BPS można wyróżnić trzy fazy (Ważny 1994) :

• akumulacji (odbudowa sił fizycznych i psychicznych po poprzednich startach);
• intensyfikacji (stworzenie warunków do podniesienia poziomu formy sportowej poprzez zwiększenie obciążeń treningowych);
• przetwarzania (uzyskanie szczytu formy w czasie zawodów).

Wciąż trwają rozmaite poszukiwania najlepszych rozwiązań BPS odpowiednich do specyfiki dyscypliny i konkurencji. Uważa się, że czas trwania tego specyficznego podokresu powinien obejmować jeden mezocykl czyli od 3 do 6 tygodni. Jednak w praktyce stosowane są różne rozwiązania warunkowane wieloma czynnikami m.in. specyfiką dyscypliny, poziomem zawodników, strukturą makrocyklu rocznego oraz możliwościami finansowymi.

Cel badań

W taekwon-do rywalizacja sportowa przebiega w czterech konkurencjach i ten fakt warunkuje strukturę BPS. Poszukuje się różnych rozwiązań gwarantujących optymalne przygotowanie do startu i obejmujących (Płatonow, Sozański 1991):

• ustalenie racjonalnych proporcji obciążeń i ćwiczeń ukierunkowanych ;
• zaplanowanie proporcji dużych obciążeń i pełnego odpoczynku ;
• zintegrowanie w jeden proces obciążeń treningowych, odnowy i odżywiania ;
• wspomaganie treningu diagnostyką stanu zawodnika ;
• zindywidualizowanie postępowania fizjoterapeutycznego i psychologicznego.

Szczególnego znaczenia nabiera struktura BPS w przypadku juniorów, zarówno z punktu widzenia uwarunkowań rozwojowych zawodników oraz zamierzonych celów – punktów za określone efekty rywalizacji, a w konsekwencji środków finansowych pozwalających na funkcjonowanie klubu. Taka jest rzeczywistość w przypadku taekwon-do (wersja ITF).

Celem badań uczyniono poznanie struktury obciążeń treningowych realizowanych podczas bezpośredniego przygotowania startowego, w grupie juniorów młodszych (14-16 lat) podczas przygotowań do Mistrzostw Polski Juniorów Młodszych Taekwon-do.

Obciążenia rozpatrywano w obszarze informacyjnym (wszechstronne, ukierunkowane i specjalne) oraz w obszarze energetycznym (podtrzymujące, tlenowe, mieszane, beztlenowe kwasomlekowe i beztlenowe niekwasomlekowe). Analizowano także rodzaj środków treningu stosowanych przez trenera oraz osiągnięte wyniki podczas zawodów.

Metody badań

W badaniach zastosowano metodę umożliwiającą rozpatrywanie obciążeń z uwzględnieniem dwóch kierunków wpływu : ze względu na rodzaj przygotowania (tzw. obszar informacyjny) oraz ze względu na oddziaływanie obciążenia na mechanizmy energetyczne organizmu (tzw. obszar informacyjny). Dane o przebiegu treningów zapisywano w arkuszach rejestracji obciążeń, monitorowano HR zawodników podczas treningów wykorzystując Sport – Testery Polar Vantage NV, dane opracowywano wykorzystując komputerowy program TreOb. Analizie poddano także oficjalne dokumenty zawodów (Raport 1998) uwzględniając oficjalną punktację UKFiT oraz stosując punktację zajętych miejsc według opracowanej klasyfikacji zawodów taekwon-do (Bujak 1998) uwzględniającą specyfikę rywalizacji w taekwon-do czyli rodzaj zawodów, konkurencję i zdobyte miejsce – tab. 1.

Tabela 1. Klasyfikacja zawodów i zdobytych miejsc w Taekwon-do (w punktach)

Materiał badań

Badaniom poddano zawodników biorących udział w bezpośrednim przygotowaniu startowym przed V Mistrzostwami Polski Juniorów Młodszych w Taekwon-do ITF, które odbyły się w dniach 9 - 10.05.1998 r. i rozegranych w ramach IV Ogólnopolskiej Olimpiady Młodzieży w Sportach Halowych w Śremie. Badano obciążenia jakim poddawani byli juniorzy młodsi z Bialskiego Klubu Taekwon (n = 12) – tab. 2. Średnia wieku badanych wyniosła 15 lat i 8 miesięcy, średni staż treningowy ponad trzy lata, natomiast poziom wyszkolenia (w skali od 0 do 100 punktów) osiągnął 29 pkt Zawodnicy przebywali na zgrupowaniu w dniach 27.04 – 6.05.1998 w Kodniu. W ciągu dnia realizowano 3 - 4 treningi (w tym poranny rozruch) trwające od 45 do 90 min. Łącznie zrealizowano 32 jednostki treningowe.

Tabela 2. Charakterystyka badanych zawodników

* Ocena punktowa stopni taekwon-do w opracowaniu K. Dziewieckiego

Wyniki badań

Rozpatrując strukturę zrealizowanych obciążeń w obszarze informacyjnym najwyższą wartość osiągnęły obciążenia o charakterze specjalnym (S) – 73.60 % TR. Obciążenia o charakterze wszechstronnym (W) wyniosły 26.40 % TR, natomiast nie zarejestrowano wykonywania wysiłków o charakterze ukierunkowanym (U).

Analiza obszaru energetycznego wykazała następujące wielkości (ryc.1) zrealizowanej pracy w poszczególnych zakresach : w zakresie 1 – 26.40% TR, w zakresie 2 – 47.24% TR, w zakresie 3 – 11.71% TR, w zakresie 4 – 14.54% TR, w zakresie 5 – 00.00% TR.

Rycina 1. Wielkości obciążeń w obszarze energetycznym (1...5) zrealizowanych podczas BPS (w %)

Rozpatrując wykorzystanie środków zebranych w rejestrze grup środków treningu w taekwon-do zanotowano wykorzystanie 6 grup środków. W najszerszym zakresie wykorzystywano ćwiczenia techniczno - taktyczne doskonalące różnorodne zadania atakowania, obrony, elementy układów i układy formalne wykonywane pojedynczo oraz ze współćwiczącym o intensywności umiarkowanej (tlenowej).

Rozpatrując wyniki osiągnięte podczas V Mistrzostw Polski Juniorów Młodszych przez badanych zawodników (tab. 3) widoczna jest przewaga zdobytych punktów w konkurencji walki (127 pkt.) przed układami formalnymi (konkurencja wyrazowa) – 46 pkt. i technikami specjalnymi (10 pkt.)

Tabela 3. Wyniki osiągnięte przez zawodników BK TKD podczas MPJMł ’98

Z analizy treści i objętości (w %) środków stosowanych podczas przygotowania można wywnioskować, że właśnie główny akcent położono na przygotowanie zawodników do rywalizacji w konkurencji walki sportowej. Właśnie w tej konkurencji 75% startujących zawodników Bialskiego Klubu TKD zdobyło punktowane miejsce. Niezbyt wysoki poziom wyszkolenia technicznego utrudnia zdobywanie punktów w konkurencji technicznej (wyrazowej) jaką jest rywalizacja w układach formalnych. Natomiast w konkurencji technik specjalnych w tej grupie wieku o wyniku decydują przede wszystkim warunki somatyczne (wzrost). Niemniej jednak zawodnicy wśród 32 klubów i w gronie 169 startujących zdobyli czwarte miejsce w Polsce (wg punktacji UKFiT).

Analiza struktury zrealizowanych obciążeń wykazała brak wysiłków o charakterze ukierunkowanym. Środki oddziaływania ukierunkowanego sklasyfikowane w rejestrze grup środków treningu w taekwon-do, to przede wszystkim : wszelkie formy rzutów i pchnięć, ćwiczenia akrobatyczne, ćwiczenia skoczności, przysiady i półprzysiady z obciążeniem, ćwiczenia wytrzymałości ukierunkowanej. Być może zwiększenie wymiaru pracy w tym obszarze pozwoli odkryć tkwiące rezerwy w przygotowaniu zawodników do startu. Trudno także po jednym podokresie treningowym oczekiwać zdecydowanych zmian adaptacyjnych. O poziomie startu decyduje co najmniej całoroczna praca i wiele innych czynników. Na pewno uczestnictwo w zgrupowaniu pozwoliło przynajmniej częściowo zaadoptować organizmy do specyfiki zawodów (pora dnia, kolejność rozgrywania konkurencji) oraz wzmocnić motywację startową.

Wnioski

1. Przygotowania do startu w Mistrzostwach Polski grupy juniorów młodszych mają wyraźnie specjalistyczny i specyficzny charakter.
2. Wydaje się zasadnym organizowanie BPS (nawet w wymiarze 10 dni) pozwalając na podniesienie poziomu przygotowania techniczno-taktycznego oraz gotowości startowej.

Bibliografia

1. Bujak Z. (1998): Struktura treningu w taekwon-do. Przesłanki optymalizacji. Praca doktorska – maszynopis. Warszawa, AWF.
2. Dziewiecki K.: Ocena punktowa w skali 1 do 100 punktów stopni taekwon-do. krdziew@kiux.man.radom.pl.
3. Naglak Z. (1991): Metodyka trenowania sportowca. Wrocław, AWF.
4. Raport zbiorczy V Mistrzostw Polski Juniorów Młodszych w taekwon-do. Śrem 1998. PZ TKD.
5. Sozański H. (1986) : Zróżnicowanie rozwoju sportowego młodocianych zawodników w zależności od rodzaju treningu. Warszawa, AWF.
6. 3.Płatonow W.N., Sozański H. (1991) : Optymalizacja struktury treningu sportowego. Warszawa, RCMSKFiS.
7. Sozański H.(red.) (1992) : Kierunki optymalizacji obciążeń treningowych. Warszawa, AWF.
8. Ważny Z.(1994) : Leksykon treningu sportowego. Warszawa, AWF.